«كانابیس» یا حشیش یا ماری جوانا از 5000 سال پیش هم به صورت تفریحی و هم طبی استفاده می شد. منشأ این ماده را چین یا آشور می دانند و قرنها از آن برای بیماریهایی مانند روماتیسم، زخم، بیماریهای مربوط به مواد زاید بدن،… استفاده می کرده اند.
در دهه های 60 و 70 میلادی، مصرف این ماده در كشورهای غربی به یكی از نمودهای اعتراض اجتماعی جوانان بدل شد. در طول دو دهه گذشته، مصرف این ماده بشدت افزایش یافته، به طوری كه در بعضی از كشورها مصرف آن حتی از سیگار هم بیشتر شده است.
اختلاف نظرهای عمده ای – حتی بین پژوهشگران- در باره مقدار اثر مضر و مفید آن در درمان بعضی از بیماریها و شیوه برخورد با مصرف آن در جامعه وجود دارد. كانابیس از گونه مؤنث گیاه شاهدانه یا همان «كانابیس ساتیوا» به دست می آید. ماده اصلی روانگردان آن «امگا ۹ _ تتراهیدروكانابینول» (THC) است. THC در سرشاخه های گلدار گیاه در بالاترین حد است و بترتیب در برگها و برگهای تحتانی و ساقه و دانه های گیاه كاهش می یابد. فراورده هایی كه از این گیاه به دست می آید عبارت است از: ماری جوانا (با محتوای THC 5/0% تا 5%) كه از سرشاخه های گلدار و برگهای خشك شده گیاه به دست می آید. حشیش (با محتوای THC ۲ تا 20%) كه از رزین خشك شده و گلهای فشرده شده گیاه تهیه می شود. روغن حشیش که تا 15%THC دارد.
هنگامی كه حشیش وارد بدن میشود، عنصر فعال آن (THC) در تمامی عملكردهای بدن مداخله می كند. THC این فرایند را با اتصال به گیرندههای «كانابینود 1» (CB1) آغاز میكند. سپس این گیرندهها فعالیت آنزیمهای درون سلولی شامل «cAMP» را كاهش میدهند. كمبود cAMP به معنای كمبود پروتئین «كیناز» است. كاهش فعالیت این آنزیم در مجراهای كلسیم و سدیم اثر می گذارد و این امر به كم شدن مقدار انتقالدهندههای عصبی رها شده منجر می شود. در نتیجه، تحریكپذیری عمومی شبكه عصبی بدن نیز به همان اندازه كاهش مییابد.
ضررهای مصرف كانابیس برای دستگاههای بدن:
دستگاه ایمنی: در حیوانات آزمایشگاهی، از بین رفتن اجزای مختلف دستگاه ایمنی بر اثر مصرف كانابیس نشان داده شد.
دستگاه تنفس: دود كردن طولانی و به مقدار زیاد كانابیس سبب افزایش علایم تنفسی در مبتلایان به برونشیت مزمن (مانند سرفه كردن، تولید خلط، خس خس سینه) می شود و كم شدن كاركرد ریوی را به همراه دارد. مصرف طولانی مدت حشیش یا ماری جوانا سبب افزایش خطر ابتلا به سرطانهای دستگاه تنفس می شود و میزان اثر آن دست كم در حد كشیدن سیگار معمولی است.
دستگاه تولید مثل: در حیوانات آزمایشگاهی، سبب بعضی اختلالات تولید مثلی شده است. ثابت شده است مادرانی كه در بارداری حشیش می کشند کودکانی با وزن کم به دنیا می آورند.
-تأثیرات رفتاری: یافته های پژوهشها نشان می دهد که بین مصرف زیاد كانابیس در نوجوانی و اختلال تحصیلی در دوران تحصیلی و كاری رابطه وجود دارد.
تأثیرات شناختی: مصرف طولانی مدت و به مقدار زیاد كانابیس ممكن است اختلالاتی در توجه و حافظه به وجود آورد كه گاهی پس از قطع مصرف آن (برای همیشه) برگشت پذیر است.
وابستگی به كانابیس: در افرادی كه به طور مزمن مقدار زیادی كانابیس مصرف می كنند و – به رغم عواقب ناگوار شخصی – به مصرف آن ادامه می دهند، وابستگی به كانابیس به وجود می آید. اغلب از هر 10 نفری كه كانابیس مصرف می كنند یك نفر به آن وابسته می شود.
بعضی از گروههای اجتماعی بیشتر در برابر خطر ابتلا به عوارض زودرس یا دیررس مصرف حشیش یا ماری جوانا قرار دارند؛ از جمله نوجوانانی كه سابقه مشكلات تحصیلی دارند مصرف حشیش را خیلی زود و در سالهای ابتدایی زندگی شروع می كنند. زنانی كه هنگام بارداری به مصرف حشیش ادامه می دهند ممكن است در معرض خطر بالای به دنیا آمدن نوزادان كم وزن باشند و سرانجام در افراد دچار بیماریهای ریوی مانند آسم و برونشیت یا بیماریهای روانی مثل اسكیزوفرنی یا وابستگی به الكل و سایر مواد مخدر مصرف حشیش ممكن است بیماری اصلی فرد را تشدید كند.
احساس سرخوشی و آرمیدگی و ادراك شنیداری و دیداری بهتر كه بر اثر ماریجوانا تولید میشود به اثر آن در گیرندههای «كانابینوئید» مغز باز میگردد. این گیرندهها در همه قسمتهای مغز وجود دارند و ملكول درون زادی كه به طور طبیعی به آنها متصل است «آناندامید» نام دارد. آناندامید به طور طبیعی در تنظیم خلق و حافظه و اشتها و درد و شناخت و هیجان نقش دارد.